Szukaj zwierz─ůt alfabetycznie: a| b| c| d| e| f| g| h| i| j| k| l| m| n| o| p| q| r| s| t| u| v| w| x| y| z|
Charakterystyka Jaskółka brzegówka

Jaskó┼éka brzegówka, brzegówka (Riparia riparia) – niewielki ptak w─Ödrowny z rodziny jaskó┼ékowatych.

Wyst─Öpowanie

Zamieszkuje niemal ca┼é─ů Eurazj─Ö (od zachodniej Europy po Pacyfik prócz kra┼äców po┼éudniowych i pó┼énocnych), Maghreb i dolin─Ö Nilu w pó┼énocnej Afryce oraz Ameryk─Ö Pó┼énocn─ů. Przeloty w kwietniu-maju i sierpniu-wrze┼Ťniu. W─Ödruje na du┼╝e dystanse. Zimuje w po┼éudniowo-wschodniej Afryce, Indiach oraz Amazonii.

W Polsce ┼Ťrednio liczny ptak l─Ögowy ni┼╝u, lokalnie mo┼╝e by─ç liczny lub przeciwnie – nieliczny. To najmniejsza z polskich jaskó┼éek (mniejsza od wróbla). Spotka─ç mo┼╝na j─ů w wi─Ökszo┼Ťci kraju, cho─ç wyst─Öpuje nierównomiernie, a w górach nie pojawia si─Ö na terenach po┼éo┼╝onych wy┼╝ej ni┼╝ 600 m n.p.m. Najliczniejsze populacje notuje si─Ö w dolinach rzek o naturalnym korycie, które p┼éyn─ů w ┼Ťrodkowej i wschodniej cz─Ö┼Ťci kraju, g┼éównie Wis┼éy, Bugu i Narwi. W niektórych odcinkach tych cieków naliczono nawet kilka tysi─Öcy zamieszka┼éych norek. Bardziej znacz─ůce populacje z zachodniej Polski wyst─Öpuj─ů w korytach Warty i Noteci. Par─Ö wi─Ökszych koloni znajduje si─Ö te┼╝ na ┼Ül─ůsku (najwi─Öksza kolonia brzegówek licz─ůca ok. 2000 par gniazdowa┼éa kiedy┼Ť w ┼Ťcianach kopalni piasku w D─ůbrowie Górniczej, która w czasie wyl─Ögu i wychowu piskl─ůt wstrzymywa┼éa prace przy wydobywaniu piasku). Liczebno┼Ť─ç ogólnej populacji brzegówki w Polsce szacuje si─Ö na kilkana┼Ťcie tysi─Öcy par. Jesienne migracje rozci─ůgni─Öte s─ů od ko┼äca lipca do pierwszych dni pa┼║dziernika. Wtedy te┼╝ obserwuje si─Ö du┼╝e koncentracji brzegówki na noclegowiskach (do kilku tysi─Öcy sztuk). Wyj─ůtkowo widywano je jeszcze w listopadzie, ale nie stwierdzono zimowania w kraju.

Charakterystyka

Brzegówki mog─ů tworzy─ç kolonie licz─ůce setki osobników

Cechy gatunku

Niewielki ptak o skromnym upierzeniem i zwartej budowie. Brak dymorfizmu p┼éciowego. Wierzch cia┼éa bladobrunatny, spód bia┼éy z brunatn─ů przepask─ů w górnej cz─Ö┼Ťci piersi. G┼éadki ogon jest lekko rozwidlony, a skrzyd┼éa w─ůskie, cho─ç o szerokiej podstawie. M┼éode ubarwione podobnie jak osobniki dojrza┼ée, cho─ç ich br─ůzowe pióra w górnej cz─Ö┼Ťci cia┼éa maj─ů ┼╝ó┼étawe brzegi (delikatny ┼éuskowaty wzór). Te ró┼╝nic─Ö wida─ç jednak tylko u ptaków z bliska, gdy trzyma si─Ö je w r─Öce. W porównaniu z innymi jaskó┼ékami w jej ubarwieniu dominuje szary br─ůz i nie ma czerni.

Lot jaskó┼éki brzegówki jest drgaj─ůcy i szybki, cho─ç nieco mniej zwinny ni┼╝ u innych gatunków z rodziny Hirundinidae. Wyró┼╝nia si─Ö gwa┼étowno┼Ťci─ů, cz─Östszym trzepotaniem skierowanych w ty┼é trójk─ůtnych, zgi─Ötych skrzyde┼é, a rzadszym szybowaniem i ┼Ťlizganiem. Tylko w powietrzu wida─ç jedn─ů z najbardziej charakterystycznych cech tego gatunku - ciemne pokrywy podskrzyd┼éowe. Po ziemi prawie nie chodzi. Jest znacznie mniejsza od jerzyka. Towarzyskie zachowania przejawia przez ca┼éy rok.

Wymiary ┼Ťrednie

d┼éugo┼Ť─ç cia┼éa ;ok. 13 cm
rozpi─Öto┼Ť─ç skrzyde┼é ;28 cm

Masa ciała

ok. 14 g

Głos

Jej głos jest cichy i niemelodyjny - to zgrzytliwe "czrrt czirr".

Biotop

Otwarte przestrzenie w pobli┼╝u miejsc dogodnych do gniazdowania i za┼éo┼╝enia kolonii - koryta rzek z wysokimi, piaszczystymi brzegami. W┼Ťród innych otwartych przestrzeni ze stromymi piaszczystymi skarpami na których licznie wyst─Öpuj─ů owady, pod wp┼éywem melioracji rzek w ┼Ürodkowej Europie zasiedla te┼╝ gliniaste urwiska przy drogach, g┼é─Öbszych rowach, strome ┼Ťciany ┼╝wirowisk, piaskowni, ha┼éd pokopalnianych, wysokich ha┼éd piasku i ┼╝wiru, wyrobisk, wykopów, pryzm oraz kopalni gliny. Nie jest tak ┼éatwo j─ů spotka─ç jak inne gatunki jaskó┼éek, nie ma jej w miastach, ani nie lata w┼Ťród wiejskich gospodarstw. Wi─Öksz─ů liczb─Ö brzegówek widuje si─Ö zwykle jesieni─ů na ┼╝erowaniu nad jeziorami, wzd┼éu┼╝ du┼╝ych rzek i masowo nocuj─ůce w otaczaj─ůcych je trzcinowiskach.

Okres l─Ögowy

Kolonia l─Ögowa brzegówek
Komora z gniazdem ulokowanym na końcu piaszczystego tunelu

Toki

W Europie ┼Ürodkowej brzegówki wracaj─ů na l─Ögowiska w kwietniu i maju. Okres l─Ögowy trwa do lipca. Brzegówki nie zawsze tworz─ů monogamiczne pary. Samice mog─ů mie─ç wi─Öcej ni┼╝ jednego partnera, cho─ç potomstwem zajmuje si─Ö wraz z ni─ů tylko jeden partner. Brzegówka jako doskona┼éy kopacz samodzielnie potrafi wykopa─ç poziomy tunel w ┼╝wirze lub piasku przy pomocy dzioba i pazurków. Poniewa┼╝ samiec wcze┼Ťniej przylatuje na l─Ögowiska to on najpierw wykonuje t─Ö prac─Ö sam. Pary dobieraj─ů si─Ö w ci─ůgu 3-4 dni, po czym oboje partnerzy dr─ů┼╝─ů kana┼é.

Gniazdo

Wygrzebuje nory d┼éugie na 50-60 cm (niekiedy do 150 cm, co 12 razy przekracza d┼éugo┼Ť─ç brzegówki) o owalnych otworach wej┼Ťciowych, rozszerzaj─ů si─Ö przy ko┼äcu w ma┼é─ů komor─Ö l─Ögow─ů w kszta┼écie kuli (. Znajduje si─Ö ona zwykle w pionowych urwiskach ziemnych na wysokim brzegu rzeki, w ┼╝wirowniach, gliniankach lub ┼Ťródpolnych skarpach. Wys┼éana jest such─ů traw─ů i du┼╝─ů ilo┼Ťci─ů piór. Gniazdo mo┼╝e s┼éu┼╝y─ç ptakom przez wiele lat. Zazwyczaj gnie┼║dzi si─Ö kolonijnie - takie koncentracje licz─ů cz─Östo kilkana┼Ťcie lub kilkadziesi─ůt par, cho─ç znajdywano du┼╝e kolonie licz─ůce kilkaset nor. Cz─Östo ulegaj─ů one zniszczeniu - rozpadaj─ů si─Ö brzegi rozmywane przez wod─Ö, albo ma to miejsce w trakcie wydobywania gliny lub piasku w cegielniach lub ┼╝wirowniach. Natomiast pojedyncze gniazda s─ů rzadko spotykane. Zarówno samiec, jak i samica nogami i dziobem wygrzebuje nork─Ö, która jest uko┼äczona ju┼╝ po 3-4 dniach. Taki sposób gniazdowania jest rzadko spotykany w┼Ťród polskiej awifauny.
Do niezaj─Ötych nor ch─Ötnie wprowadzaj─ů si─Ö wróble, pliszki siwe i bogatki.

Jaja

Wyprowadza jeden, dwa lęgi w roku w okresie od połowy maja do lipca. Samica znosi 5-6 czystobiałych jaj.

Wysiadywanie

Jaja wysiadywane s─ů przez okres 12 do 16 dni przez obydwoje rodziców. Po wykluciu si─Ö m┼éodych doros┼ée ptaki karmi─ů je ma┼éymi owadami ┼éapanymi z powietrza. Na pocz─ůtku rodzice przynosz─ů po┼╝ywienie do komory l─Ögowej, ale pó┼║niej piskl─Öta podpe┼ézaj─ů do wyj┼Ťcia i wystawiaj─ů g┼éowy g┼éo┼Ťno wo┼éaj─ůc o po┼╝ywienie. Piskl─Öta opuszczaj─ů gniazdo po 16-22 dniach, lecz pó┼║niej przez d┼éugi okres wracaj─ů jeszcze do gniazda na nocleg. Po okresie l─Ögowym liczne stada nocuj─ů w trzcinowiskach, zwykle towarzysz─ů w tym czasie dymówkom. Brzegówki opuszczaj─ů kolonie w sierpniu i wrze┼Ťniu odlatuj─ůc na zimowiska, które znajduj─ů si─Ö cz─Östo na tych samych terenach, co zimowiska jaskó┼éki dymówki.

Po┼╝ywienie

Brzegówki poluj─ů wy┼é─ůcznie w locie

Drobne owady, zwykle zwi─ůzane ze ┼Ťrodowiskiem wodnym, chwytane w locie.

Brzegówki ┼╝eruj─ů zwykle tu┼╝ nad koloni─ů lub w jej s─ůsiedztwie, najwy┼╝ej do kilkuset metrów od niej, ale wy┼é─ůcznie w powietrzu. Tylko czasem doros┼ée ptaki zapuszczaj─ů si─Ö dalej, cho─ç staraj─ů si─Ö nie oddala─ç bardziej ni┼╝ 1 km. Jako ptaki spo┼éeczne ┼éapi─ů owady zwykle grupowo, cz─Östo nad zbiornikami wodnymi. Niekiedy lec─ůc mog─ů chwyta─ç zdobycz z powierzchni wody lub nawet z ziemi.

Ochrona

Na terenie Polski gatunek ten jest obj─Öty ┼Ťcis┼é─ů ochron─ů gatunkow─ů.
Populacjom brzegówki zagra┼╝aj─ů regulacje rzek w wyniku których likwiduje si─Ö zakola i urwiste brzegi.

Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierz─Öta
Typ strunowce
Podtyp kr─Ögowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrz─ůd neognatyczne
Rz─ůd wróblowe
Podrz─ůd ┼Ťpiewaj─ůce
Rodzina jaskó┼ékowate
Rodzaj Riparia
Gatunek jaskó┼éka brzegówka
Nazwa systematyczna
Riparia riparia
(Linnaeus, 1758)
Podgatunki

R. riparia riparia
R. riparia shellyi

R. riparia eilata

R. riparia ijimae

R. riparia innominata

R. riparia taczanowskii

Kategoria zagro┼╝enia (CzKGZ)
Status iucn3.1 LC pl.svg
najmniejszej troski
Zobacz te┼╝ inne Ptaki (aves):
strona główna| zwierzęta| ogrody zoologiczne w Polsce| parki krajobrazowe w Polsce| przepisy| humor| kontakt