Szukaj zwierz─ůt alfabetycznie: a| b| c| d| e| f| g| h| i| j| k| l| m| n| o| p| q| r| s| t| u| v| w| x| y| z|
Charakterystyka Lelek kozod├│j

 

Lelek (lelek kozodój) (Caprimulgus europaeus) – gatunek niewielkiego ptaka nocnego z rodziny lelkowatych.

Nazwa rodzajowa caprimulgus pochodzi od s┼éów capra, czyli koza i mulgere, które znaczy doi─ç. Nazwa gatunkowa europeas pochodzi od kontynentu europejskiego.

Wyst─Öpowanie 

Lelek, poniewa┼╝ nale┼╝y do rodziny lelkowatych, preferuje cieplejsze tereny Starego i Nowego ┼Üwiata. Zamieszkuje Europ─Ö (bez pó┼énocnej cz─Ö┼Ťci Pó┼éwyspu Skandynawskiego), po┼éudniowo-zachodni─ů Azj─Ö a┼╝ po Indie oraz pó┼énocno-zachodni─ů Afryk─Ö. To ptak w─Ödrowny pokonuj─ůcy du┼╝e odleg┼éo┼Ťci. Zimuje w po┼éudniowej i ┼Ťrodkowej Afryce. W─Ödrowny, przeloty w kwietniu – maju i sierpniu – pa┼║dzierniku. Wyró┼╝nia si─Ö 4 podgatunki.

W Polsce nieliczny gatunek l─Ögowy spotykany w ca┼éym kraju, równie┼╝ w ni┼╝szych górach, cho─ç rozmieszczony nierównomiernie. Jego obecno┼Ť─ç zale┼╝y od preferowanych siedlisk.

Lelek – trudny do dostrze┼╝enia dzi─Öki maskuj─ůcemu upierzeniu

Lelek, jako ptak nocny, dzie┼ä sp─Ödza w ukryciu. Na zdj─Öciu piskl─Ö oczekuj─ůce na pokarm i schowane w li┼Ťciach

Cechy gatunku 

Ptak o smuk┼éej sylwetce, du┼╝ej g┼éowie i niewyodr─Öbnionej szyi. Czarny dziób delikatny, krótki, szeroko rozci─Öty i p┼éaski w formie g┼é─Öbokiej paszczy si─Ögaj─ůcej poza oko, otoczony sztywnymi, szczeciniastymi piórami (zwi─Ökszaj─ů efektywno┼Ť─ç w trakcie polowania na lataj─ůce owady). Lelki maj─ů du┼╝e, czarnobr─ůzowe oczy. Pióra okrywowe podobne do sowich. Ubarwienie mi─Ökkie, imituj─ůce kor─Ö: wierzch cia┼éa szarobrunatny o czarnym, szarym i brunatnym pod┼éu┼╝nym pr─Ögowaniu oraz plamach w tych samych barwach. Szara, pokryta plamami pier┼Ť, br─ůzowy lub ┼╝ó┼étordzawy spód o brunatnym poprzecznym drobnym pr─ů┼╝kowaniu. Skrzyd┼éa i ogon s─ů d┼éugie. Lotki brunatne, pokryte ja┼Ťniejszymi plamami. Trzy pierwsze lotki z du┼╝ymi bia┼éymi plamami. Na szarych sterówkach poprzeczne brunatne pr─ů┼╝kowanie. Nogi s─ů br─ůzowe. Obie p┼éci maj─ů podobn─ů wielko┼Ť─ç. Samca mo┼╝na odró┼╝ni─ç od samicy po du┼╝ych plamach na ko┼äcach skrzyde┼é i po bia┼éo zako┼äczonych sterówkach, które dobrze wida─ç w locie. Gdy trzyma si─Ö ptaka w r─Öku i obserwuje z bliska mo┼╝na rozpozna─ç p┼ée─ç z wi─Öksz─ů pewno┼Ťci─ů, po rysunku i ubarwieniu skrajnych lotek.

Rozmiarami podobny jest do smuk┼éej turkawki lub kosa. Prowadzi skryty tryb ┼╝ycia. Za dnia odpoczywa na ziemi lub wzd┼éu┼╝ ga┼é─Özi na drzewach. S┼éabe i krótkie palce nie pozwalaj─ů obejmowa─ç lelkowi ga┼é─Özi w sposób w jaki to robi─ů pozosta┼ée ptaki. Ubarwienie ochronne dobrze maskuje siedz─ůcego ptaka, a dodatkowa wyprostowana postawa obok kawa┼éka drewna z zamkni─Ötymi oczami sprawia, ┼╝e jest rzadko dostrzegany. Zauwa┼╝y─ç go mo┼╝na jednak zwykle dopiero, gdy znienacka wyfrunie spod nóg zak┼éócaj─ůcego mu spokój cz┼éowieka. Gdy warunki pogodowe s─ů niesprzyjaj─ůce lelek potrafi obni┼╝y─ç temperatur─Ö cia┼éa i zapa┼Ť─ç w letarg, przez co zwalnia przebieg procesów przemiany materii i mo┼╝e prze┼╝y─ç do czasu a┼╝ sytuacja si─Ö poprawi.

Lot 

W locie przypomina pustu┼ék─Ö lub du┼╝─ů jaskó┼ék─Ö. W powietrzu porusza si─Ö cicho i lekko. Wylatuje nad por─Öbami najcz─Ö┼Ťciej o zmierzchu. Czasami przelatuje ponad wierzcho┼ékami drzew.

Wymiary ┼Ťrednie 

d┼é. cia┼éa 
do 27 cm
rozpi─Öto┼Ť─ç skrzyde┼é 
52-55 cm
masa cia┼éa 
ok. 80 g

Głos

Gdy leci wydaje "ku-ik". Obecno┼Ť─ç na danym terenie zdradza te┼╝ warcz─ůcy ┼Ťpiew tokowy samca trwaj─ůcy zwykle minut─Ö i trzaskanie skrzyd┼éami w trakcie lotu godowego. Robi to siedz─ůc na drzewie, a g┼éos ten przypomina pracuj─ůcy silnik "erro-rrroor". Samic─Ö wabi te┼╝ wo┼éaniem "hejt". Sp┼éoszony ptak reaguje ochryp┼éym odg┼éosem "chrak".

Biotop

Lelek kozodój na ga┼é─Özi jest trudny do zauwa┼╝enia

Suche, ┼Ťwietliste bory sosnowe w pobli┼╝u ┼é─ůk, pól, polan, zr─Öbów, m┼éodników. Preferuje te┼╝ lasy poprzecinane por─Öbami, ich skraje, ale mo┼╝e te┼╝ mo┼╝e wyprowadzi─ç l─Ög na terenach bez zwartych drzewostanów. Spotka─ç go mo┼╝na na wrzosowiskach, zarastaj─ůcych po┼╝arzyskach i wydmach z m┼éodymi kompleksami le┼Ťnymi, rzadziej w wi─Ökszych sadach i parkach.

Okres l─Ögowy

Gatunek monogamiczny.

Gniazdo

Nie buduje gniazda, jaja sk┼éada bezpo┼Ťrednio na ziemi (piasku, wrzosowisku, mchu, ┼Ťció┼éce le┼Ťnej lub ┼╝wirze). Niepokojony mo┼╝e przenie┼Ť─ç jaja o kilka metrów.

Jaja

W ci─ůgu roku wyprowadza dwa l─Ögi (jeden w skrajnie pó┼énocnych cz─Ö┼Ťciach area┼éu wyst─Öpowania), sk┼éadaj─ůc w maju i lipcu po 2 b┼éyszcz─ůce eliptycznego kszta┼étu jaja. S─ů one mlecznobia┼ée w szare i br─ůzowe plamy, co bardzo dobrze je maskuje. Gdy pierwsze zniesienie zostanie zniszczone zawsze zak┼éada nast─Öpne. W razie niebezpiecze┼ästwa matka mo┼╝e przenie┼Ť─ç jaja w dziobie w inne miejsce.

Wysiadywanie

Jaja wysiadywane s─ů przez oboje rodziców (cz─Ö┼Ťciej przez samic─Ö) przez 17 do 18 dni, po czym zajmuj─ů si─Ö karmieniem m┼éodych. Piskl─Öta, rzekome gniazdowniki, po kilku dniach biegaj─ů po ziemi w pobli┼╝u gniazda. Maj─ů szarobr─ůzowy puch. Po 15-20 dniach zaczynaj─ů lata─ç i opuszczaj─ů gniazdo na dobre, a po 3 tygodniach si─Ö usamodzielniaj─ů, cho─ç przez kolejne 2 tygodnie s─ů jeszcze dokarmiane przez rodziców.

Po┼╝ywienie

Spłaszczona czaszka lelka kozodoja

Owady chwytane w locie do szeroko otwartego dzioba, g┼éównie ─çmy, muchówki, koniki polne, ┼Ťwierszcze i chrz─ůszcze.
Ten nocny ┼éowca poluje o zmierzchu i ┼Ťwicie. Czasem wyruszaj─ůc z punktu obserwacyjnego ┼Ťciga owady.

Ochrona

Obj─Öty ochron─ů gatunkow─ů ┼Ťcis┼é─ů. Utrata siedlisk i zmniejszenie ilo┼Ťci du┼╝ych owadów sprawia, ┼╝e lelek staje si─Ö coraz rzadszym ptakiem.

Lelek w kulturze

Nazwa gatunkowa nawi─ůzuje do ludowych wierze┼ä, wed┼éug których lelki przylatywa┼éy do stad kóz i pi┼éy ich mleko z wymion. W wierzeniach s┼éowia┼äskich lelek kozodój, podobnie jak bocian, by┼é uwa┼╝any za ptaka który przynosi z Wyraju dusze maj─ůce si─Ö ponownie wcieli─ç, b─ůd┼║ te┼╝ jako zoomorficzne wyobra┼╝enie samych dusz. Lelki spe┼énia┼éy tak┼╝e wa┼╝n─ů rol─Ö w opowiadaniu Howarda Phillipsa Lovecrafta pod tytu┼éem Koszmar w Dunwich (The Dunwich Horror), gdzie masowo zbiera┼éy si─Ö w pobli┼╝u domu umieraj─ůcego cz┼éowieka, zrównuj─ůc swój ┼Ťpiew z oddechem konaj─ůcego. Gdy tu┼╝ po ┼Ťmierci odlecia┼éy, oznacza┼éo to, i┼╝ nie zdoby┼éy nowej duszy, a gdy ha┼éasowa┼éy i ┼Ťpiewa┼éy do samego rana, znaczy┼éo to, ┼╝e uda┼éo im si─Ö j─ů porwa─ç. Motyw lelków kozodojów na tle wierze┼ä S┼éowian wykorzysta┼é pisarz Andrzej Sapkowski w swej Sadze o wied┼║minie.

Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierz─Öta
Typ strunowce
Podtyp kr─Ögowce
Gromada ptaki
Nadrz─ůd neognatyczne
Rz─ůd lelkowe
Rodzina lelkowate
Rodzaj Caprimulgus
Gatunek lelek
Nazwa systematyczna
Caprimulgus europaeus
(Linnaeus, 1758)
Kategoria zagro┼╝enia (CzKGZ)
Status iucn3.1 LC pl.svg
najmniejszej troski
Zasi─Ög wyst─Öpowania
Caprimulgus europeus distr.png

     obszary letnich l─Ögowisk

     poznane zimowiska
(strzałka - możliwe zimowiska)


Zobacz te┼╝ inne Ptaki (aves):
strona główna| zwierzęta| ogrody zoologiczne w Polsce| parki krajobrazowe w Polsce| przepisy| humor| kontakt